درباره تاريخ ورود قناری به ايران اطلاع دقيقی در دست نيست . البته بايد گفت اروپائيان
در زمان صفويه به ايران رفت و آمدهايی داشتند و پرتغاليها که از دريانوردان آن زمان بودند
حتی جزاير جنوب ايران را در اختيار گرفته بودند . اين تقريبا کمی بعد از پيدايش و رواج
قناری در اروپا بوده است . با اين حال هيچ نشانه ای از وجود قناری در دوره ی صفويه در
دست نيست . گرچه بعيد می نمايد که قناری در آن سالها به ايران وارد شده باشد . اگر چنين
اتفاقی نيز افتاده باشد حتما بر اثر عدم اطلاع کافی در نگهداری آن از بين رفته اند .
اولين تاريخی که از ورود قناری به ايران ذکر شده به دوران قاجاريه و زمان ناصرالدين
شاه است. ناصرالدين شاه تقريبا اولين پادشاهی بود که مسافرتهای زيادی در عصر خود به
اروپا و کشورهای خارج کرد . می گويند پس از سفر انگلستان در هلند ميهمان ملکه هلند بود
و هنگام بازگشت به ايران تعداد بيست عدد قناری همراه ملازمی مخصوص برای نگهداری
آنها از آن کشور وارد کرد.
پس از او معير الممالک اقدام به ورود قناری می نمايد و به اين ترتيب پرورش قناری در
ميان اعيان و اشراف رواج پيدا می کند . منتها تعداد قناری از تعداد اعيان و اشراف کمتر بود.
گر چه مدارک مستدلی دال بر صحت مطالب فوق وجود ندارد ولی اين گفته بهر صورت خالی
از حقيقت نيز نمی تواند باشد.چه در ميان بسياری اين نکته که قناريهای قديمی ايران هلندی
بوده اند اتفاق نظر وجود دارد.
قناری مسکوئی بايد همراه مهاجرين ايرانی از روسيه پيش از انقلاب کمونيستی در آن
کشور به آذربايجان و تبريز و بعد از آن در دوران انقلاب مشروطيت که رفت و آمدهای بين
دو کشور افزايش يافت به ايران رسيده باشد.
در آن اوان قناری سبز و ابلق کم بود و اصولا به آن گنجشکی می گفتند . لفظ قناری
مخصوص زرد و طلائی يا ليموئی آن بود . همچنانکه امروزه در زبان فارسی هنگاميکه کلمه
قناری برزبان رانده شود در ذهن همه ی شنوندگان ، بی اختيار پرنده ای زرد کشيده ، صاف و
دلنشين تداعی می گردد.
در اوايل دوره ی پهلوی يعنی شايد حدود ١٣١٠ شخصی به نام حسن سيلاخوری قناری
طلائی کشيده و پابلند در ضمن صدادار برای اولين بار بوجود آورد و در اين باب نيز شهرتی
کسب کرد. شخص ديگری موسوم به سيد تقی خان لاريجانی نيز توانست قناريهايی کشيده و
صدادار فردار البته به رنگ ليموئی به وجود آورد. علی خان خوراک پز از جفت کردن
قناری ماده سيد تقی خان با يک قناری لال نر طلائی سيلاخوری موفق شد جوجه هايی پر صدا
و ساده به دست آورد که نه تنها در زمان خود شهرت و آوازه ای کسب کرد ، بلکه هم چنان
امروزه نيز قناری علی خانی زبانزد خاص و عام است و قناريهای صدادار را به قناريهای
علی خانی نسبت می دهند.
مشخصات و خصوصيات قناری :
به خانواده فينچ ها ( Passeres) پرنده ای از رسته گنجشکها ( Serinus ) قناری
در جزاير ( Serinus Canaria canaria) تعلق دارد . قناری وحشی ( Fingi llidae)
زندگی می کند . اين قناری از اغلب انواع ( Azoren) و آزورن ( Medeira) ماديرا
پرورشی کوچک تر بوده و طولش از منقار تا انتهای دم حدود ١٣ سانتيمتر است .
پرهای زرد خاص انواع اهلی ، در انواع پرورشی نيز يافت شده ولی شديدا با رنگهای
سبز زرد ، سبز و سياه مخلوط می باشد.ماده ها رنگ آميزی مات تری نسبت به نر ها داشته و
با نوع آفريقائی خويشاوندی ( Serinus Serinus ) خاکستری قهوه ای هستند.قناری اروپايی
نزديک دارد . آنها را می توان با هم جفت کرد و ماحصل آنها نيز تکثير پذير هستند .
زيستگاه طبيعی اين پرندگان کوچک مراتع سرسبز ، مزارع ميوه و دامنه هائی است که
دارای رستنی های اندکی هستند . در طبيعت منابع تغذيه بيشماری برای پرندگان وجود دارد
که گردآوردن آن برای پرنده ای در قفس کاری بس دشوار است . اين منابع از بسياری گياهان
و علفها از قبيل خانواده چليپائيان ، کانيها ، خشخاش و ارزن گرفته تا کرمها و نوزادان پروانه
ها همه نقش اساسی را در تغذيه حيوان به عهده می گيرند .
در حاليکه برای پرنده ايکه در قفس به سر می برد همه اختيارات در دست نگهدارنده آن
است و چيزی بيشتر از آنچه که در اختيارش گذارده می شود نمی تواند برگزيند .
در مورد آواز پرندگان وحشی و مقايسه آن با آواز انواع اهلی اختلاف عقيده وجود دارد .
برخی را عقيده بر آن است که اهلی ها خوش آواز ترند و عده ای ديگر عقيده ای عکس آن
را دارند .
زمان جفت گيری قناريها ی وحشی در وطنشان در محدوده اواسط بهمن تا اواسط فروردين
ماه آغاز می شود . در اين ماهها آواز نوع نر شدت می يابد .در اين زمان پرواز و جهش های
مخصوص جفت گيری همانگونه که در قناريهای اهلی مشاهده می شود ، به چشم می خورد
( آواز لاينقطع همراه با پرواز بين شاخه درختان ). به محض يافتن يک ماده آماده جفت و
جفت شدن ، ماده شروع به ساختن لانه خواهد کرد . برای اين منظور دو شاخه ای را نزديک
به تنه درختی در ارتفاع دو تا سه متر انتخاب می کند . لانه از اجزاء گياهان ، علوفه و مواد
نرم ديگر ساخته شده و داخل اين محيط نرم تا پنج تخم گذارده می شود .
قناريهای ماده به تنهايی سيزده روز تمام روی تخمها خواهند خوابيد .نوع نر در اين فاصله
تغذيه ماده را به عهده می گيرد . والدين هر دو در پرورش جوجه نقشی به عهده می گيرند .
معمولا در يکسال ٢ و حتی ٣ بار تخم گذاری و جوجه کشی انجام می شود . با مستقل شدن
جوجه های نوبت آخر، قناريها تشکيل گروههای بزرگی داده و برای پيدا کردن خوراک ،
زمستان را در اطراف جزاير قناری به جستجو می پردازند .
مرگ و مير قناريهای جوان بسيار زياد است . در حد فاصل تولد و روز استقلال کامل ،
فاصله زمانی پر مخاطره ای وجود دارد . تنها تعداد کمی به سن يکسالگی می رسند . البته اين
امر در پرندگان کوچک غير عادی نمی باشد . زنده ماندن والدين و دو تا از جوجه ها برای
بقاء نسل کافی است .
دشمنان قناری بسيارند ؛ پرندگان شکارچی ، پستانداران شکارچی و مارها از دشمنان
درجه اول نوزادان می باشند . بسياری نيز در اثر بدی آب و هوا در کوتاه مدت و يا سوانح
اولين پرواز به دام مرگ خواهند افتاد . از نظر رفتار شناسی قناری اصولا پرنده ای چندان
اجتماعی نيست . جفت به هنگام جفت گيری و تخم گذاری دارای منطقه مشخصی بوده و تحمل
قناری ديگری را در آن ندارد. اما پس از آن در پائيز ، پير و جوان تشکيل گروههای بزرگی
را می دهند . اين گروهها تنها در زمستان پايدار بوده و بيشتر تجمعی حفاظتی در مقابل
دشمنان می باشند . در زمان جفت گيری نيز هر کس جفت مطلوب را نيافت مانند برخی
قناريهای وحشی می تواند يکسال را بدون خانواده سپری کند . نتيجه آنکه شايد قناری ايده آل
ترين جانوران خانگی باشد ، زيرا بدون نگرانی درباره سرحال بودنش ، می توان مدتی
تنهايش گذارد . البته اين بدان معنی نمی باشد که همه چيز برای قناری بی تفاوت است .
جانوران هر قدر هم که غير اجتماعی باشند به برخی پديده های اطراف خو گرفته و از
آنها ياد می گيرند . قناری به زودی تشخيص خواهد داد که چه کسی به او آب و دانه ميدهد .
چه کسی به او دانه لذيذ می دهد و چه کسی همدم اوست . پرنده نياز به هيجان و تحول دارد .
بدين ترتيب بيدار، سرحال و نکته سنج می شود . لذا نزديکی شما با قناری بسيار مطلوبش
خواهد بود (مشروط بر اينکه با صدای ميز و يا صدای بلند تلويزيون موجب وحشت وی
نگرديد) .
اما رابطه نزديکی نظير آنچه بين مرغ عشق و انسان پديد می آيد ، هرگز بين انسان و
قناری به وجود نخواهد آمد .